ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ: ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ-และแนวคิด รธน. จากกรีก-สหรัฐมาถึงกรุงสยาม

<div style="color: #333333; font-family: 'Open Sans', sans-serif; font-size: 16px; line-height: 22.8571px; margin: 10px;"> <strong>ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ: ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ-และแนวคิด รธน. จากกรีก-สหรัฐมาถึงกรุงสยาม</strong></div> <div style="color: #333333; font-family: 'Open Sans', sans-serif; font-size: 16px; line-height: 22.8571px; margin: 10px;"> Posted: 21 May 2016 05:07 AM PDT  (อ้างอิงจากอีเมล์ข่าว เวบไซท์ประชาไท)</div> <div style="color: #333333; font-family: 'Open Sans', sans-serif; font-size: 16px; line-height: 22.8571px;"> <div style="margin: 10px;"> ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ เล่าเรื่องรัฐธรรมนูญ เริ่มจากยุคกรีกโบราณ การตั้งกติกาการเมืองเพื่อเลี่<wbr></wbr>ยงความรุนแรง การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ในอังกฤษ แนวคิดแบ่งแยกอำนาจอธิปไตยใน รธน.สหรัฐอเมริกา แนวคิดสิทธิและเสรีภาพจากฝรั่<wbr></wbr>งเศส ข่าวรัฐธรรมนูญสหรัฐอเมริกามาถึ<wbr></wbr>งกรุงสยามใน นสพ. "หมอบรัดเลย์" คำกราบบังคมทูลต่อ ร.5 ของพระองค์เจ้าปฤษฎางค์ ความย้อนแย้งของรัฐธรรมนู<wbr></wbr>ญไทยและวงจรอุบาทว์รัฐประหารสลั<wbr></wbr>บรัฐธรรมนูญซ้ำแล้วซ้ำเล่า</div> <div style="margin: 10px;"> <strong>วิดีโอการบรรยายของธเนศ อาภรณ์สุวรรณ "ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ"</strong></div> <div style="margin: 10px;"> <img alt="" class="aligncenter" data-mce-src="https://blogger.googleusercontent.com/img/proxy/AVvXsEhgisbP8TUVZRBvjmLQEgZL_EDu9xSvdNYTUqzrOpg9Z0UZu35k9WvQQLgA7Yz_yDY4bzCpF6py_22zqdzGI179SCobD5paV3lgOr6zn5qgtvj6W4SzOcx_nxCNHhJPMtqrTxtl59nLPfS5oWYMuX8Vo3XF3jJ_R4U98i7Q8kfr=s0-d-e1-ft" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/proxy/AVvXsEhgisbP8TUVZRBvjmLQEgZL_EDu9xSvdNYTUqzrOpg9Z0UZu35k9WvQQLgA7Yz_yDY4bzCpF6py_22zqdzGI179SCobD5paV3lgOr6zn5qgtvj6W4SzOcx_nxCNHhJPMtqrTxtl59nLPfS5oWYMuX8Vo3XF3jJ_R4U98i7Q8kfr=s0-d-e1-ft" style="border: 0px; display: block; height: auto; margin: 0px auto 15px; max-width: 100%; vertical-align: middle;" /></div> <div style="margin: 10px;"> 21 พ.ค. 2559 ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ ธรรมศาสตราภิชาน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) บรรยายพิเศษ เรื่อง “ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ” ในงานเสวนาทางวิชาการ “รัฐธรรมนูญกับประชามติที่เลื<wbr></wbr>อกได้” ซึ่งจัดโดย เครือข่ายนักวิชาการเพื่อสิทธิ<wbr></wbr>พลเมือง (คนส.) ที่ห้องอเนกประสงค์ริมน้ำ คณะศิลปศาสตร์ มธ. ท่าพระจันทร์</div> <div style="margin: 10px;"> ธเนศ กล่าวว่า ต้นกำเนิดที่เก่าที่สุดของแนวคิ<wbr></wbr>ดรัฐธรรมนูญคือ กรีกโบราณ เมื่อ 2000-3000 ปีมาแล้ว เพลโต นักปรัชญาชื่อดัง เป็นคนแรกๆ ที่เสนอว่า เครื่องมือที่จะนำสู่ระบบการเมื<wbr></wbr>องที่ไม่ต้องเปลี่ยนผ่านอย่างรุ<wbr></wbr>นแรงคือมีกติกาขึ้น ซึ่งต่อมาเรียกสิ่งนี้ว่ารั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญ ต่อมา อริสโตเติล ศิษย์ของเพลโต เสนอเรื่องการจำกัดอำนาจของรั<wbr></wbr>ฐบาลเพื่อไม่ให้เลื่อนไหลสู่<wbr></wbr>ระบอบทรราช</div> <div style="margin: 10px;"> จากแนวคิดเกี่ยวกับกติ<wbr></wbr>กาการปกครองดังกล่าว นำสู่การเกิดปรัชญาการเมืองที่<wbr></wbr>มองว่ารัฐและการปกครองไม่ใช่เรื<wbr></wbr>่องบุญญาบารมี แต่คนทั่วไปเข้ามาเกี่ยวข้องได้ และแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้ นี่ทำให้ระบบการเมื<wbr></wbr>องการปกครองเป็นรัฐฆราวาส (secular state)</div> <div style="margin: 10px;"> ธเนศ ตั้งข้อสังเกตว่า แนวคิดปรัชญาการเมืองระหว่<wbr></wbr>างโลกตะวันตกกับตะวันออกว่า โลกตะวันออกมองว่า คนส่วนน้อยเป็นคนพิเศษ เพราะฉะนั้น คนส่วนใหญ่ไม่มีคุณสมบัติ ขณะที่โลกตะวันตก มองว่าระบบเป็นตัวผลักดั<wbr></wbr>นการเปลี่ยนแปลง คนนั้นมีดีมีชั่ว ถ้าระบบดีทำให้คนไม่ดีดีได้ อย่างไรก็ตาม แนวคิดโลกตะวันออกไม่ได้หยุดนิ่<wbr></wbr>ง โดยมีแนวคิดของเมิ่งจื้อ ที่พูดถึงการยกระดับราษฎรเท่าผู<wbr></wbr>้ปกครอง โดยบอกว่า ความชอบธรรมของอำนาจรั<wbr></wbr>ฐมาจากราษฎร แต่ก็ยังจบที่โองการสวรรค์</div> <div style="margin: 10px;"> ต่อมา ธเนศ ฉายให้เห็นตารางเวลาการเปลี่<wbr></wbr>ยนแปลงทางการเมืองฝั่งตะวันตก โดยเริ่มที่ปี 1581 ซึ่งเกิดปฏิวัติในเนเธอร์แลนด์ สมัยที่ยังเป็นเมื<wbr></wbr>องหลวงของอาณาจักรสเปน มีการอ้<wbr></wbr>างความชอบธรรมของอำนาจประชาชน ขณะที่อังกฤษ ปี 1642-60 เกิดสงครามกลางเมืองปี 1688 เกิดการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ปี 1689 เกิด Bill of Rights ซึ่งอำนาจกษัตริย์ถูกจำกัด</div> <div style="margin: 10px;"> ต่อมา สหรัฐอเมริกาประกาศเอกราชและร่<wbr></wbr>างรัฐธรรมนูญ คติความเชื่อเรื่องรัฐธรรมนูญน่<wbr></wbr>าจะเกิดขึ้นในช่วงนี้ ผลสะเทือนของประชาธิปไตยสหรั<wbr></wbr>ฐอเมริกาแผ่ขยายไปทั่วโลก ไม่กี่ปีต่อมาปี 1789 เกิดปฏิวัติของกระฎุมพีในฝรั่<wbr></wbr>งเศส ทำให้อำนาจการปกครองเป็นอำนาจที<wbr></wbr>่ชอบธรรมของประชาชน</div> <div style="margin: 10px;"> ดังนั้น การร่างรัฐธรรมนูญจะต้องพู<wbr></wbr>ดสองเรื่องคือ แนวคิดเรื่องอำนาจอธิ<wbr></wbr>ปไตยแบบสหรัฐอเมริกา และสิทธิเสรีภาพเป็<wbr></wbr>นของประชาชนที่มาจากฝรั่งเศส<br /><br />อำนาจอธิปไตยเป็นของใคร และสิทธิเสรีภาพประชาชนอยู่<wbr></wbr>ตรงไหน ประกันอย่างไร ต้องทำให้ได้</div> <div style="margin: 10px;"> ค.ศ. 1865 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 4 ข่าวเรื่องรัฐธรรมนูญของสหรั<wbr></wbr>ฐอเมริกาเดินทางมาถึงสยาม หมอบรัดเลย์เขียนบทความ "กระษัตริย์ในเมืองยูในติศเทค" อธิบายระบอบการปกครองของสหรั<wbr></wbr>ฐเมริกาที่ปกครองโดย "เปรศซิเดนต์" และแปลรัฐธรรมนูญให้คนสยามได้ดู โดยเล่าถึง "กอนสติตัวชัน" คือ "กดหมายสั้นๆ" ว่า "เป็นต่างกษัตริย์ ถ้าแม้นเปรศซิเดนต์ จะหักทำลายเมื่อใดก็จะเป็นเรื่<wbr></wbr>องใหญ่เมื่อนั้น" </div> <div style="margin: 10px;"> อย่างไรก็ตามสถานการณ์เริ่มพลิ<wbr></wbr>กผันในยุคล่าอาณานิคม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้<wbr></wbr>าอยู่หัว มีพระราชหัตถเลขาถึงพระองค์เจ้<wbr></wbr>าปฤษฎางค์ ให้แสดงความเห็นต่อปัญหา เหตุการณ์อังกฤษยึดเมืองมั<wbr></wbr>ณฑะเลย์ ในปี พ.ศ. 2428 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์ขณะนั้นเป็<wbr></wbr>นอัครราชทูตประจำกรุงปารีส ร่วมกับเจ้านายพระองค์อื่นและข้<wbr></wbr>าราชการในสถานทูต</div> <div style="margin: 10px;"> พระองค์เจ้าปฤษฎางค์ร่<wbr></wbr>างจดหมายเสนอพระบาทสมเด็จพระจุ<wbr></wbr>ลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 หรือที่เรียกว่า "คำกราบบังคมทูล ร.ศ. 103" ว่ากรุงสยามไม่รอดแน่ถ้าเราไม่<wbr></wbr>เปลี่ยนแปลงการปกครอง ราษฎรต้องมีความยุติธรรมและมีสิ<wbr></wbr>ทธิเสรีภาพ คือพูดเหมือนหลักการรัฐธรรมนู<wbr></wbr>ญทั่วโลก เสนอเปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิ<wbr></wbr>ทธิราชย์เป็น "คอนสติตูชาแนลโมนากี" หรือระบอบที่พระมหากษัตริย์อยู่<wbr></wbr>ใต้รัฐธรรมนูญ และเสนอว่า รัฐธรรมนูญต้องประกอบด้วยสติปั<wbr></wbr>ญญาของราษฎรจำนวนมาก คนที่เข้ามาร่วมต้องได้รั<wbr></wbr>บความยุติธรรมจากรัฐธรรมนูญถึ<wbr></wbr>งจะทำได้สำเร็จ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์บอกว่า ความเห็นที่มีประโยชน์ต้องให้<wbr></wbr>เขามีอำนาจที่จะแสดงออกมาให้<wbr></wbr>ปรากฏ</div> <div style="margin: 10px;"> นี่คือความเปลี่ยนแปลงจากข้<wbr></wbr>างนอกมากระแทกกรุงสยามอย่างแรง</div> <div style="margin: 10px;"> จะเห็นที่จริงแล้ว ชนชั้นนำและผู้ปกครองสยามในสมั<wbr></wbr>ยรัชกาลที่ 5 รู้จักรัฐธรรมนูญแล้ว และนำความเห็นเสนอเรียกร้องรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญนี้กราบบังคมทูล รัชกาลที่ 5 ซึ่งพระองค์ทรงเห็นด้วยในหลั<wbr></wbr>กการแต่บอกว่าปฏิบัติยากและไม่<wbr></wbr>มีหลักประกันว่าจะได้อย่างที่<wbr></wbr>เสนอจึงจะปฏิรูปอย่างที่เตรี<wbr></wbr>ยมไว้แล้ว ผลคือ ผู้เสนอทั้งหมดถูกเรียกตัวกลั<wbr></wbr>บจากสถานทูตต่างๆ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์ก็ไม่ได้รั<wbr></wbr>บราชการต่อ</div> <div style="margin: 10px;"> 24 มิถุนายน 2475 เป็นปฏิบัติการที่ทำให้แนวคิด ความคิด ความเข้าใจ เรื่องรัฐธรรมนูญปรากฏเป็นจริ<wbr></wbr>งขึ้นในประเทศสยามด้วยการปฏิวั<wbr></wbr>ติรัฐประการ แล้วได้พระธรรมนูญการปกครองแผ่<wbr></wbr>นดินสยามชั่วคราว พ.ศ. 2475 ขึ้น</div> <div style="margin: 10px;"> ต่อมา 10 ธันวาคม 2475 มีรัฐธรรมนูญใหม่ โดยคำปรารภเปลี่ยน เริ่มต้นพูดถึงอุดมการณ์รั<wbr></wbr>ฐสยามเก่า จากโบราณถึง พ.ศ. 2475 และว่าข้าราชการขอพระราชทานรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญเพื่อให้สยามปกครอง "ดำรงอิสสราธิปไตยโดยบริบูรณ์"</div> <div style="margin: 10px;"> จะเห็นว่าความย้อนแย้งของรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญไทย เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2475 มาแล้ว ช่วงต่อมาที่น่าสนใจคือ มีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในปี พ.ศ. 2489 ฝ่ายรัฐสภา เริ่มมีความมั่นคง ฝ่ายปรีดีมองว่าควรจะเปลี่ยนให้<wbr></wbr>รัฐธรรมนูญเป็นสากล และเป็นตัวแทนประชาชนจริงๆ มากขึ้นจึงตั้งกรรมาธิการวิสามั<wbr></wbr>ญขึ้น ปรับปรุงรัฐธรรมนูญใหม่ ยกเลิกสมาชิกประเภทสอง ให้มีสองสภาจากการเลือกตั้<wbr></wbr>งและห้ามข้าราชการดำรงตำแหน่<wbr></wbr>งทางการเมือง แปลว่า ห้ามทหารมีตำแหน่งทางการเมือง คือให้การเมืองเป็นการเมื<wbr></wbr>องของพลเรือน ขณะเดียวกัน เปิดให้ชนชั้นสูงเล่นการเมื<wbr></wbr>องได้</div> <div style="margin: 10px;"> รัฐธรรมนูญ 2489 อารัมภบทเปลี่ยน ตัดคติจักรพรรดิราช และประวัติออก เล่าประวัติรัฐธรรมนูญชั่วคราว รัฐธรรมนูญฉบับถาวร และตรวจสอบรัฐธรรมนูญทั่วโลก</div> <div style="margin: 10px;"> ในบทเฉพาะกาลของปี 2489 มาตรา 90 ระบุว่า วาระแรกให้องค์การเลือกตั้<wbr></wbr>งจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เลือกสมาชิกพฤติสภาชุดแรกก่อน</div> <div style="margin: 10px;"> "ฐานะของรัฐธรรมนูญ 2489 ใช้ได้ไม่ถึงปี 8 พ.ย. 2490 เกิดรัฐประหาร จากนั้นเราเข้าถึงวงจรอุบาทว์ ยึดอำนาจ ร่างรัฐธรรมนูญ รัฐประหารตลอด" ธเนศกล่าว แต่ก็แสดงว่า มีการยอมรับความชอบธรรมของรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญว่า ไม่ว่าจะได้อำนาจมาอย่างไร ต้องกลับสู่การมีรัฐธรรมนู<wbr></wbr>ญรองรับโดยเร็ว</div> <div style="margin: 10px;"> ระหว่าง พ.ศ. 2495 - 2496 มีการฟ้องว่าการยึดอำนาจขัดรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญหรือไม่ โดยมีคำพิพากษาว่า หากสำเร็จถือว่าชอบธรรมเป็นรั<wbr></wbr>ฏฐาธิปัตย์ออกกฎหมายได้ ทำให้ความชอบธรรมของรัฐธรรมนู<wbr></wbr>ญเปลี่ยนไป และผู้ยึดอำนาจลดการพึ่งพารั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญลง เพราะถือว่าศาลฎีกาให้คำตัดสิ<wbr></wbr>นแล้ว นอกจากนี้จะเห็นการใช้สภาสูง เป็นฐานอำนาจของกลุ่มผู้ยึ<wbr></wbr>ดอำนาจ </div> <div style="margin: 10px;"> สำหรับสัดส่วนทหารและพลเรื<wbr></wbr>อนในวุฒิสภา จะเห็นว่าสัดส่วนของทหารมากขึ้<wbr></wbr>นในช่วงหลัง</div> <div style="margin: 10px;"> พ.ศ. 2476 ทหาร 62% พลเรือน 38%<br />พ.ศ. 2489, 2490 และ 2492 ห้ามข้าราชการมีตำแหน่<wbr></wbr>งทางการเมือง<br />พ.ศ. 2494 ทหาร 74% พลเรือน 17%<br />พ.ศ. 2500 ทหาร 74%<br />พ.ศ. 2518 ทหาร 14%<br />พ.ศ. 2519 ทหาร 41.47%</div> <div style="margin: 10px;"> ตั้งคำถามว่าชุดต่อไปจะมีเท่<wbr></wbr>าไหร่<br /><br />โดยสรุป ความหมายของรัฐธรรมนูญไทย ไม่ได้ยืนยั<wbr></wbr>นการอำนาจการปกครองหรืออำนาจอธิ<wbr></wbr>ปไตยเป็นของและมาจากประชาชน จึงไม่คุ้มครอง ปกป้อง เสรีภาพของประชาชน</div> <div style="margin: 10px;"> รัฐธรรมนูญเป็นความสัมพันธ์<wbr></wbr>ระหว่างกลุ่มอำนาจกันเอง ไม่ใช่ความสัมพันธ์กับประชาชน โดยประชาชนเป็นเชิงอรรถ</div> <div style="margin: 10px;"> รัฐธรรมนูญเป็นผลรวมของกฎหมายลู<wbr></wbr>ก อยากให้มีนโยบายอะไรให้ไปเขี<wbr></wbr>ยนใส่รัฐธรรมนูญ ซึ่งนั่นไม่ใช่หน้าที่รัฐธรรมนู<wbr></wbr>ญที่ควรมีเนื้อหาว่า จะประกันว่าอำนาจของใคร จำกัดอำนาจผู้ปกครอง และปกป้องสิทธิเสรี<wbr></wbr>ภาพของประชาชน กลายเป็นว่าใครมีอำนาจก็<wbr></wbr>ประกาศกฎหมายและปกครองไปเท่านั้<wbr></wbr>น</div> <div style="margin: 10px;"> ขอยกคำของ เสน่ห์ จามริก ในหนังสือ "การเมืองไทยกับพัฒนาการรั<wbr></wbr>ฐธรรมนูญ" ว่า รัฐธรรมนูญเป็นความสัมพันธ์เชิ<wbr></wbr>งอำนาจของทุกคน การศึกษาต้องเป็นเชิงประจักษ์ ไม่ใช่ยึดกับหลักการหรือสมมติ<wbr></wbr>ฐานอันเลื่อนลอย ที่สำคัญคือต้องไม่จำกัดการศึ<wbr></wbr>กษาแต่เรื่องการตีความตั<wbr></wbr>วบทกฎหมาย แต่ต้องขยายถึงความสัมพันธ์เชิ<wbr></wbr>งอำนาจอื่นๆ<br /> </div> </div>

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ: ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ-และแนวคิด รธน. จากกรีก-สหรัฐมาถึงกรุงสยาม

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ: ทำไมต้องมีรัฐธรรมนูญ-และแนวคิด รธน. จากกรีก-สหรัฐมาถึงกรุงสยาม Posted: 21 May 2016 05:07 AM PDT  (อ้างอิงจากอีเมล์ข่าว...

อ่านเพิ่มเติม »